تبلیغات
IRAN
اضافه كردن به علاقمندی ها
خانگی سازی
ذخیره صفحه
لینك آر اس اس
درباره ما
امیدوارم خواسته هایتان را برآورده کرده باشم
علی رضا زال پور شانزده ساله
ایمیل1:goal.aftabgardon@yahoo.com
ایمیل2:goal.aftabgardon@mihanmail.ir
ایمیل مدیر وبلاگ
موضوعات مطالب
آرشیو مطالب
نظرسنجی
شما عملکرد این وب لاگ را چگونه ارزیابی می کنید؟




نویسندگان
صفحات اضافی
ابر برچسب ها
آمار و امكانات
آخرین بروزرسانی :
تعداد كل مطالب :
تعداد کل نویسندگان :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازید از وبلاگ :
  

محمد معین
ارسال شده توسط alireza zalpour در ساعت ساعت 01 و 10 دقیقه و 06 ثانیه
روی ادامه مطلب کلیک کنید

محمد معین


خلاصه : محمد معین در سال 1293 ، در محله زرجوب شهر رشت به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی و دوره اول متوسطه را در زادگاهش و دوره دوم دبیرستان و دوره عالی را در تهران و دارالفنون و دانشسرای عالی پیموده و در سال 1313 شمسی به اخذ لیسانس در رشته فلسفه و علوم تربیتی و نیز رشته ادبیات فارسی نائل گردید. او دوره دكترا را نیز را طی نموده و پایانامه خود را با عنوان « مزدیسنا و تاثیر آن در ادبیات فارسی » به نگارش در آورد كه در سال 1324 از آن دفاع كرد و موفق به اخذ درجه دكنرا شد. پس از آن استاد كرسی تحقیق در متون ادبی دانشكده ادبیات و عضو پیوسته فرهنگستان گردید. مقام ادبی معین تا بدان پایه رسید كه ، علامه دهخدا وی را به موجب وصیتنامه ، برای نظارت در امر چاپ و انتشار لغت نامة خود برگزید ، و بدین ترتیب لغت نامه دهخدا زیر نظر دكتر محمد معین چاپ و منتشر گردید. او در كنار تدریس در دانشگاه تهران ، به نگارش چند فرهنگ درباره موضوع های مختلف پرداخت و در همین راستا سازمانی به نام « سازمان فرهنگ فارسی » به وجود آوردو یك فرهنگ قطور شش جلدی هم نوشت. وی در سال 1350 در تهران بدرود حیات گفت.پس از درگذشت وی در سال 1351 عنوان «استاد ممتاز» از طرف دانشگاه تهران به دكتر معین اعطا شد.
گروه : علوم انسانی
رشته : زبان و ادبیات فارسی
والدین و انساب : جد پدری محمد ،مرحوم «محمد تقی معین العلماء» شخصیتی مورد احترام و محبوب اهالی بود. معین العلما دو پسر به نام های ابوالقاسم و حسن داشت كه از ابوالقاسم دو پسر به نام های محمد و علی به یادگار مانده بود.
خاطرات کودکی : دكتر معین در كودكی و به فاصله پنج روز، ابتدا مادر و سپس پدرش را كه در عنفوان جوانی بودند، از دست داد. در آن زمان بیماری همه گیری (حصبه) در گیلان باعث مرگ قریب به بیست و هشت هزار نفر، از جمله پدر و مادر دكتر معین شد. این ضایعه صدمه بزرگی به سلامتی معین العلماء وارد آورد، با این حال معین العلماء پس از درگذشت فرزندش سرپرستی محمد شش ساله و علی چهارساله را بر عهده گرفت و تمام هم خود را مصروف تربیت آن دو كودك كرد
اوضاع اجتماعی و شرایط زندگی : شادروان دكتر محمد معین در نهم اردیبهشت ماه سال 1297 هجری شمسی برابر با هفدهم ماه رجب سال 1332 هجری قمری در محله زرجوب شهر رشت در خانواده ای روحانی دیده به جهان گشود.
تحصیلات رسمی و حرفه ای : معین العلماء (پدر بزرگ محمد معین)پس از درگذشت فرزندش ابوالقاسم ،سرپرستی محمد شش ساله و علی چهارساله را بر عهده گرفت و تمام هم وغم خود را مصروف تربیت آن دو كودك كرد.معین العلما محمد را به مكتبخانه «میرزا غلامرضای تهرانی» فرستاد و همواره خود نیز به تعلیم محمد اهتمام ورزید. تا زمانی كه معین العلما در قید حیات بود محمد به فراگیری عربی و علوم قدیمه از پدربزرگ می پرداخت. پس از مدت كمی مكتبخانه «میرزا غلامرضا تهرانی» به همت معین العلماء و كمك اهالی محل به شكل مدارس جدید (دبستان) تبدیل شد و شاگردان مكتبخانه در ساختمانی برحسب اطلاعاتشان در كلاس های مختلف مشغول تحصیل شدند. ابتدا محمد را در كلاس سوم نشاندند اما معلم اندكی بعد به مدیر مراجعه كرده و گفت كه: «سطح این كلاس برای «او» پایین است».لذا محمد را در كلاس پنجم ابتدایی نشاندند. در نتیجه محمد پس از دو سال توانست دوره شش ساله ابتدایی را در سال 1304 با موفقیت به پایان رساند و مدرك ششم ابتدایی را دریافت دارد. دكتر معین دوره اول متوسطه و سال اول دوره دوم متوسطه را در دبیرستان نمره 1 (كه بعدها به نام دبیرستان شاهپور خوانده شد) سپری كرد. در اوان تحصیل در دوره متوسطه، صرف و نحو عربی و بخشی از علوم قدیمه را نزد جد خویش و مرحوم «سید مهدی رشت آبادی» و دیگر استادان وقت آموخت و عشق به مطالعه در نهادش ریشه دواند. وی برای ادامه تحصیل به تهران عزیمت كرد و كلاس یازده و دوازه را در رشته ادبیات در دارالفنون تهران به پایان رسانید. محمد معین پس از اتمام دوره دبیرستان به رشت آمد " به پدر بزرگش گفت سال آینده می خواهم به مدرسه حقوق بروم.پدربزرگم بعد از مكثی گفت : این كار را نكن چون اگر قاضی شوی و حتی یك حكم قتل را به اشتباه صادر كنی ننگ خاندان ما خواهد بود محمد این نظر را پسندید و رشته ادبیات فارسی و علوم تربیتی را انتخاب كرد" او در سال 1310 به دانشكده ادبیات دانشسرای عالی در رشته ادبیات و فلسفه و علوم تربیتی وارد شد. محمد در سال 1313 موفق به اخذ درجه لیسانس شد و چون سن ایشان برای خدمت نظام وظیفه كافی نبود، قاضی خوش نهادی پذیرفت كه با تقاضای افزایش سن دكتر معین موافقت كند و با وجدان راحت رأی به نفع دكتر معین صادر كرد و ایشان به خدمت نظام رفتند.پس از طی دوره شش ماهه دانشكده افسری، شش ماه اول سال 1314 را به خدمت افسری گذرانید و در مهرماه آن سال به دبیری «دبیرستان شاهپور اهواز» منصوب شد. محمد معین در كنار فعالیت دردانشسرای شبانه روزی اهواز به عنوان ریاست آنجا، بوسیله مكاتبه از آموزشگاه روانشناسی بروكسل (بلژیك) كه تحت نظر Elmer Knowles روانشناس اداره می شد، روانشناسی عملی و دیگر شعب آن از قبیل خط شناسی، قیافه شناسی و مغز شناسی را فرا گرفت.دكتر محمد معین در سال 1318 به تهران منتقل و در حین تصدی معاونت و سپس كفالت اداره دانشسراها در وزارت فرهنگ، وارد دوره دكترای زبان و ادبیات فارسی شد. جلسه دفاع از پایان نامه دكتری وی به عنوان «مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی» در روز سه شنبه 17 شهریور 1321 با حضور ملك الشعرا بهار، تدین و پورداود تشكیل و پایان نامه او با قید «بسیار خوب» قبول گردید و ایشان به عنوان نخستین دكتر ادبیات فارسی در ایران شناخته شدند.
خاطرات و وقایع تحصیل : " در آن سالها شاگردان را به نام شغل پدر می نامیدند یا بعد از نام كوچكشان شماره اضافه می كردند. مانند عباس نانوا و محمود نمره دو، ولی برادرم را همه محمدآقا صدا می كردند، تا وقتی كه اداره سجل احوال در رشت دایر شد. خانواده ما از اولین ثبت نام كنندگان بود و به اعتبار لقب رسمی معین العلما نام فامیلی «معین» را انتخاب كرد و محمد آقا، از آن به بعد معین خوانده شد و شماره سجل او 1654 صادره از رشت بود." دكتر محمد معین از همان اوان كودكی دارای روحیه ای بزرگ و اخلاقی نیكو بود.علی معین برادر محمد از آن دوران چنین خاطره ای بیاد دارد: "روزی به اقتضای خردسالی و نادانی به هنگام بازی برادر را از ارتفاع قریب به دو متری هل دادم و با آنكه ضربه شدید بود پیشانی برادر شكست و خون زیادی می ریخت وقتی فامیل خواستند مرا تنبیه كنند برخاست و به كمك من آمد و گفت: «چیزی نیست!» متأسفانه اثر آن زمین خوردگی تا آخر عمر در قسمت بالای پیشانی او دیده می شد و مرا به یاد گذشت و بزرگواری او می انداخت." این خصلت چون سایر خصایل نیكویی كه در خردسالی داشت تا آخر عمر در او دیده می شد. مهندس علی معین در ادامه خاطراتش می نویسد:معین العماء در شب های زمستان، دوستانش را به مشاعره تشویق می كرد و محمد بارها به تنهایی بر هفت مرد مسن فایق می آمد. روش محمد چنین بود كه رقبا را مجبور می كرد تا فقط از اشعاری كه مثلاً با حرف «ل» شروع می شد پاسخ گویند و حافظه آنان یارای گفتن تعداد زیادی از این بیت ها را نداشت و مغلوب می شدند. از دیگر سرگرمی های شب های زمستان خواندن كلیله و دمنه بود. هر یك از حضار ده سطر می خواندند و پدربزرگ غلط هایشان را یادداشت می كرد. در این مسابقه نیز همیشه محمد قهرمان می شد. در آن سالها محمد مجلاتی از قبیل ایرانشهر به مدیریت كاظم زاده، ایرانشهر منطبعه برلن و كاوه و آینده را آبونه بود و آنها را به دقت می خواند. این عمل باعث تحسین و شگفتی بزرگسالان شده بود. پدر بزرگ محمد در سال 1313 دار فانی را وداع گفت محمد در بطوری كه محمد همان شب آن واقعه را در تهران به خواب دیده بود و در این باب سئوال كرد ، بسیار متاثر شد و شعر زیر را سرود: ای طایر خجسته قفس را شكسته ای آزاده وار بند تعلق گسسته ای دستانسرای اهل زمین بودی ای عجب یكباره لب چگونه ز دستان ببسته ای تو دل شكن نبودی ای یار مهربان اكنون چسان شدست مرا دل شكسته ای یاران هماره شاد بدند از تو ای شگفت اینك چه اوفتاد كه دلشان بخسته ای بپریده ای به سوی سماوات قدسیان زین خاكدان محنت و اهلش برسته ای ای شمع جمع محفل روحانیون «معین» خوش باش و می فروز كه تو پی خجسته ای
فعالیتهای ضمن تحصیل : دكتر معین از همان اوان جوانی دارای هوش و حافظه سرشار و استعدادی شگرف در ادبیات بود و به زبانهای فارسی، عربی، فرانسه، انگلیسی، آلمانی، لاتینی، سانسكریت، اوستایی، پارسی باستان، پهلوی اشكانی و ساسانی تسلط داشت و همین امرباعث شد تا را در تحقیقات علمی و ادبیش موفقیت بیشتری كسب نماید.
استادان و مربیان : مرحوم «سید مهدی رشت آبادی» و مرحوم جدش معین العلما از اساتید محمد معین بوده اند.
هم دوره ای ها و همکاران : از دوستداران دانشمند خارجی محمد معین می توان اشخاص زیر را نام برد: پروفسور هنینگ،از دانشگاه لندن، پروفسور گرونباوم از دانشگاه شیكاگو،دكتر اونوالا دانشمند پارسی از هند،بلتی والا دانشكمد پارسی،قاضی عبدالودود دانشمند هندی(پتنه)،پروفسور بنونیست استاد سربن (پاریس)،پروفسور پیردمناش استاد مدرسه تتبعات عالیه (پاریس)،پروفسور ردار از دانشگاه برن(سوئیس)،پروفسور لازار استاد مدرسه السنه شرقیه پاریس،پروفسور هانری كربن از سربن (پاریس)،پروفسور فرای استاد دانشگاه هاروارد،پروفسور لویی ماسینیون، پروفسور مینورسكی و پروفسور هانری ماسه كه دكتر معین از میان آنها با پروفسور بنونیست و پرفسور فرای و هانری ماسه و ماسینیون و هانری كربن دوستی و همكاری بیشتری داشت و با پروفسور كربن چندین كتاب را تصحیح و چاپ كرده است.
همسر و فرزندان : دكتر معین با «مهین پرنیان امیرجاهد» دختر «محمد علی امیر جاهد» موسس و مدیر سالنامه پارس ازدواج كرد. ثمره این ازدواج چهار فرزند شامل دو پسر و دو دختر بود كه هر یك به درجات عالی تحصیلی دست یافتند (فرزند ایشان سركار خانم دكتر مهدخت معین هم اكنون در رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه علامه طباطبایی مشغول به تدریس می باشد و راه پدر را دنبال می كند. ایشان پس از فوت پدر، تلاش كردند و بخشی از آثار و مقالات دكتر محمد معین را به چاپ رساندند تا همگان از این گنجینه برخوردار باشند). در سال 1325 اولین فرزند و در سال 1332 شمسی دومین فرزند دكتر معین متولد شد و در سال 1335 سومین فرزند استاد دیده به جهان گشود.در سال 1338 چهارمین فرزند دكتر معین پا به عرصه وجود نهاد.
زمان و علت فوت : «هنگامی كه دكتر معین از سفر تركیه مراجعت كرد، خستگی در چهره اش مشهود بود و یك روز پس از مراجعت از تركیه هنگام رسیدگی به رساله دكتری دانشجویی در دفتر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشكده ادبیات، دچار بیهوشی موقت شد و پس از تزریق آمپول برای آنژئوگرافی (گویا خون به قسمتی از سلول های مغز نرسید) دكتر معین به اغمای سنگین فرو رفت.خانواده ایشان تمام هم و سعی خود را كردند و از لندن و روسیه پزشكانی را به بالین دكتر آوردند اما از پزشكان نیز كاری ساخته نشد. لذا جهت درمان، دكتر را به كانادا بردند و قریب به سه ماه هم آنجا به مداوای او پرداختند اما در آنجا نیز نتیجه ای حاصل نشد. در تمام این ایام همسر ایشان خانم مهین پرنیان امیر جاهد (معین) هرگز از مراقبت از دكتر دست نكشید و با امید به خداوند و پیدا شدن راه حل ها و پیشرفت های پزشكی منتظر شفا و بهبودی دكتر ماند. پس از مراجعت از كانادا در پانزدهم آبان ماه 1346 دكتر معین را در «بیمارستان فیروزگر» بستری كردند. وی به مدت چهارسال دیگر در اغما به سرد برد و سرانجام در «سیزدهم تیرماه 1350» پس از 57 سال عمر ،دیده از جهان بربست و به رحمت ایزدی پیوست.آرامگاه ایشان در شهرستان آستانه اشرفیه (گیلان) می باشد.
مشاغل و سمتهای مورد تصدی : دكتر محمد معین پس از طی دوره شش ماهه دانشكده افسری، شش ماه اول سال 1314 را به خدمت افسری گذرانید و در مهرماه آن سال به دبیری «دبیرستان شاهپور اهواز» منصوب شد، وی پس از سه ماه به ریاست دانشسرای شبانه روزی اهواز منصوب شد و در عین حال عضویت تحقق اوقاف و ریاست پیشاهنگی و تربیت بدنی استان ششم را نیز بر عهده گرفت. دكتر محمد معین در سال 1318 به تهران منتقل و در حین تصدی معاونت و سپس كفالت اداره دانشسراها در وزارت فرهنگ، وارد دوره دكترای زبان و ادبیات فارسی شد.پس از چندی با حفظ سمت به دبیری دانشكده ادبیات منصوب گردید. . دكتر معین پس از ازدواج با سمت دانشیار و سپس با سمت استاد «كرسی تحقیق در متون ادبی» در دانشكده ادبیات به تدریس مشغول شد و سه سال در دانشسرای عالی به تدریس پرداخت.از آغاز سال 1324 شمسی كه طبع لغتنامه مرحوم «علامه علی اكبر دهخدا» طبق قانون، در مجلس شورای ملی شروع شد، دكتر معین به همكاری با ایشان برگزیده شد و بنا به تأكید «علامه قزوینی» كه به دكتر محمد معین گفت:«خواهشی از تو دارم كه در انجام آن اصرار می ورزم. با دهخدا همكاری كن ....»دكتر معین نیز چنین كرد و تا آخرین لحظات حیات دهخدا در كنار او ماند و با او همكاری كرد. در تابستان سال 1333 دكتر معین به دعوت «دانشگاه هاروارد» به آمریكا عزیمت كرد و از موسسات فنی هنری و فرهنگی مشرق آمریكا دیدار كرد. سپس در كتابخانه ها و موزه های لندن و پاریس نیز تحقیقات ارزنده ای به عمل آورد.در دی ماه سال 1334 با موافقت علامه دهخدا سازمان لغتنامه از منزل شخصی ایشان كه واقع در خیابان ایرانشهر بود به مجلس شورای ملی منتقل شد و دكتر معین به ریاست آن سازمان منصوب گردید. . در تابستان سال 1336 دكتر معین، همراه هیئت اعزامی دولت و دانشگاه تهران به «كنگره خاورشناسان» كه در مونیخ (آلمان) منعقد می شد به اروپا عزیمت كرد و مدتی در سوئیس و آلمان به تحقیق و مطالعه پرداخت. وی در كنگره مزبور به عضویت كمیته مجموعه كتیبه های ایرانی و عضویت كمیته تألیف «فرهنگ پهلوی» منصوب گردید و خطابه ای تحت عنوان «هورقلیا» به زبان فرانسه ایراد كرد كه خلاصه آن در مجموعه سخنرانی های كنگره مزبور درج گردیده است. در همین كنگره «دوره برهان قاطع» كه به تصحیح و تحشیه ایشان رسیده بود از طرف استاد هنینگ (فرانسوی) W.B.Henning و استاد بنونیست (فرانسوی) E.Benveniste و استاد محمد باقر (استاد پاكستانی) مورد تحسین و تقدیر قرار گرفت.دكتر معین در آذرماه 1336 به دعوت دانشگاه ها و آكادمی های مسكو، لنینگراد و باكو برای بازدید از موسسات علمی و ایراد سخنرانی در باب فرهنگ و ادب ایران و رفع بعضی اشكالات متون ادبی و دستور زبان فارسی به كشور اتحاد جماهیر شوروی عزیمت كرد. در ژانویه همان سال در (موتمر اسلامی) كه در لاهور (پاكستان) منعقد گردید شركت كرد و در باب «صلح در نظر جلال الدین مولوی» به انگلیسی سخنرانی كرد. سخنرانی ایشان در مجموعه موتمر به چاپ رسید.در اسفند ماه 1336 سازمان لغتنامه به دانشگاه ادبیات دانشگاه تهران انتقال یافت و طبق اساسنامه مصوب شورای دانشگاه، ریاست سازمان لغتنامه به دكتر معین محول گردید. ایشان این سمت را تا آخرین روزی كه دچار عارضه مغزی شد بر عهده داشت.در فروردین ماه سال 1337 از طرف «انجمن تحقیقات علمی پاریس C.N.R.S» برای مشاهده موسسات علمی فرانسه و ایراد سخنرانی هایی در دانشگاه پاریس دعوت شد و تا آخر تابستان آن سال در فرانسه بسر برد. در این مدت یك سلسله سخنرانی در مدرسه تتبعات عالیه در باب تصوف ایرانی و فرق آنها ایراد كرد كه گزارش آن در سالنامه 59-1958 مدرسه مذكور (چاپ پاریس 1958 صفحه 86) مندرج است.علاوه بر این سخنرانی درباره «جلال الدین مولوی» در دانشكده ادبیات سربن و سخنرانی دیگری در موزه «گیمه» به دعوت انجمن «فرانس – ایران» در باب «خاتمه مثنوی یا داستان قلعه هوش ربا» ایراد كرد كه خلاصه آن در مجله (ایشتار) «سال اول شماره دو منطبعه پاریس» درج شد و از رادیو پاریس نیز پخش گردید. در همین ایام استاد به عضویت انجمن خاورشناسان پاریس و انجمن فلسفی «ارنست رنان» پاریس نائل آمدند. ضمناً از فرصت به دست آمده به خوبی استفاده كرد و چندی نیز در كتابخانه ها و موزه های بلژیك و هلند به مطالعه پرداخت.در سال 1338 نیمایوشیج شاعر نامدار معاصر و پدر شعر نو درگذشت. طبق وصیت او كار بررسی و نشر اشعار نیما به دكتر معین محول شد. نیما در وصیت نامه خود چنین نوشت:«بعد از من هیچ كس حق دست زدن به آثار مرا ندراد به جز دكتر معین. اگرچه او مخالف ذوق من باشد. دكتر محمد معین حق دارد در آثار من كنجكاوی كند .. و دكتر معین مثل صحیح علم و دانش است، كاغذ پاره های مرا باز كند. دكتر محمد معین كه هنوز او را ندیده ام، مثل كسی است كه او را دیده ام. اگر شرعاً می توانم قید برای ولد خود داشته باشم، دكتر محمد معین قیم است. ولو اینكه او شعر مرا دوست نداشته باشد.»دكتر معین با وجود برنامه بسیار سنگین خود و كمبود وقت به وصیت نیمایوشیج به بهترین وجه عمل كرد و كتاب های «افسانه و رباعیات نیما» و «ماخ اولا» را منتشر كرد.
فعالیتهای آموزشی : دكتر معین در سال 1342 مطابق با 64-1963 طبق دعوت دانشگاه «پرینستون آمریكا» به آن كشور عزیمت كرد. مهندس علی معین در این باره می نویسد:«وقتی در دانشگاه پرینستون تدریس می كرد، یك روز تعطیل، استادی او را به باغ مجلل خویش دعوت كرده بود. در پذیرایی چنان زیاده روی كرد كه برادرم پرسید: چرا این همه تشریفات برای من یك نفر قائل شدی؟ پاسخ داد: چون سیروس دو هزار و پانصد سال پیش به ما خوبی كرده. برادرم به من گفت: حال كه نیكی پس از هزاران سال فراموشی نمی شود، چرا بعضی به دنبال بدی می روند؟!»وقتی نماینده قدرت روز به دكتر معین پیشنهاد كرد كه می خواهند سناتوری رشت را بپذیری، دكتر معین كه مشغول بررسی كتابی بود با ناراحتی گفت: «مگر خدمتی كه اكنون می كنم ارزنده نیست؟» و سناتوری را نپذیرفت. چنانچه بارها از پذیرفتن ریاست دانشكده ادبیات هم سرباز زد.دكتر معین در سال 1345 ریاست كمیسیون ادبیات هنر و را در نخستین «كنگره بین المللی ایرانشناسی تهران» بر عهده گرفت و در آذرماه همین سال برای شركت در كنفرانس فرهنگ منطقه ای به مدت یك هفته به تركیه عزیمت كرد. در آنجا برای هرچه بهتر برگزار شدن كنفرانس تلاش های فراوانی كرد و بار مسئولیت سنگین هیئت اعزامی را بر دوش كشید، به گونه ای كه خودش اظهار داشت «در شبانه روز بیش از دو ساعت فرصت استراحت ندارم»هنگامی كه دكتر معین از سفر تركیه مراجعت كرد، خستگی در چهره اش مشهود بود و یك روز پس از مراجعت از تركیه هنگام رسیدگی به رساله دكتری دانشجویی در دفتر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشكده ادبیات، دچار بیهوشی موقت شد
مراکزی که فرد از بانیان آن به شمار می آید : دكترمعین سازمانی به نام (سازمان فرهنگ فارسی) را بنیان نهاد.
سایر فعالیتها و برنامه های روزمره : دكتر معین تعهد بزرگی در قبال كار فرهنگ بزرگ استاد علی اكبر دهخدا به عنوان (لغت نامه) و تدوین فرهنگ مفصل آن داشت به نگارش چند فرهنگ درباره موضوعهای مختلف از مفصل تا مختصر اشتغال داشت. برای این منظور مهم بارها به كشورها اروپایی سفركرد و از موسسات فرهنگ نویسی بروكهاوس در شهر ویسبادن آلمان و مؤسسه لاروس در پاریس دیدن كرده و با طرز كارشان آشنا شد. و طی این مسافرتها در موزه های باستان شناسی، نقاشی و طبیعی كشورهای آلمان، فرانسه، انگلستان، سویس، بلژیك، هلند، سوئد، فنلاند، روسیه و ایتالیا به مطالعه و تهیه یادداشت پرداخت.
همفکران فرد : حسن انوری، فرهنگ پژوه معاصر، استاد بازنشسته دانشگاه تهران و عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی كه تاكنون كتابهای فراوانی را در زمینه زبان و ادبیات فارسی تالیفات و تدوین كرده است یادداشتی را برای بخش كتاب خبرگزاری میراث فرهنگی به رسم یادبود به زنده یاد معین و همه جامعه ادبی و فرهنگی ایران تقدیم كرده است كه متن آن در ذیل آمده است: « مرحوم معین یكی از پژوهندگان پركار بود كه در عمر نسبتا" كوتاه خود آثار بسیار ارزنده ای به جامعه فرهنگی ایران عرضه داشت كه من در این گفتار كوتاه به سه مورد اشاره می كنم: اول، تصحیح "برهان قاطع ": "برهان قاطع" كتاب لغتی است كه در قرن 11 هجری قمری در دوران پادشاهان گوركانی در هند تالیف شده است و در زمان خود یكی از مهمترین فرهنگهایی بود كه برای زبان فارسی تالیف شده و در قرن یازدهم در واقع بزرگترین فرهنگ فارسی بشمار می رفت چرا كه از جهت احتوا بر واژگان فارسی، پر واژگان ترین كتاب لغت محسوب می شد. نسخه هایی از فرهنگ " برهان قاطع" كه در دست بود و چاپ ایران و هندوستان اغلب مغلوط بود. مرحوم دكتر معین، تصحیح بسیار جانانه ای از این كتاب انجام داد كه نه تنها اغلاط نسخه ها را تصحیح كرد بلكه اغلاط متن برهان را هم درحاشیه توضیح داد و علاوه براین، ریشه لغات را نیز از متون معتبر در حاشیه آورد به طوری كه تصحیح برهان قاطع در زمان خود یكی از بهترین منابع ریشه شناسی زبان فارسی بود. جدا از اینها مرحوم معین سقطات برهان قاطع را نیز یادآور شد. بهرحال تصحیح ایشان نمونه والایی از برخورد با متون كهن بشمار می رود. اثر دیگری كه از مرحوم معین در اینجا نام می برم " چهار مقاله نظامی عروضی" است كه از متون معتبر قرن ششم بشمار می رود. او این كتاب را به وجهی عالی تصحیح كرده و مشكلات آنرا در حاشیه و نیز در تعلیقات مفصل یادآور شده است به طوری كه حواشی و تعلیقات استاد معین بر چهار مقاله چند برابر متن اصلی كتاب است. اثر دیگری از معین كه باید نام برد " فرهنگ فارسی" در 6 مجلد است كه 2مجلد از این فرهنگ شامل واژگان زبان فارسی و 2 مجلد آخر اعلام است. فرهنگ فارسی معین نخستین فرهنگی است در زبان فارسی كه با متد جدید با عنایت به آوانگاری دقیق و هویت دستوری لغات و ریشه شناسی تدوین شده است، علاوه بر این اصطلاحات علمی را نیز دارد و به ویژه در مورد دانش گیاه شناسی، اطلاعات بسیاری را در مورد گیاهان در اختیار خوانندگان می گذارد.» عبدالرحیم جعفری، بنیانگذار موسسه انتشارات امیركبیر نیز خاطرات خود را كه در طی همكاری خود با دكتر معین درزمینه چاپ فرهنگ او داشته، در كتاب " در جستجوی صبح" چنین بازگو كرده است: « من، دكتر معین را از تالیفات و آثارش می شناختم و به دانش و علم و معلومات او واقف بودم ولی از نزدیك با او آشنایی و مراوده نداشتم. دكتر معین سوای همكاری با انتشارات دانشگاه تهران و بنگاه ترجمه و نشر كتاب، در بخش خصوصی با كتابفروشی ابن سینا كار می كرد. كتابهای دستور زبان فارسی او را ابن سینا چاپ و منتشر كرده بود. با كتابفروشی زوار نیز همكاری داشت. كتابفروشی زوار از او چهار مقاله عروضی و یكی دو كتاب دیگر چاپ و منتشر كرده و همچنین پس از انتشار فرهنگ امیركبیر، "فرهنگ برهان قاطع" تصحیح دكتر معین را هم به نحو بسیار نفیسی چاپ و منتشر كرده و الحق برای حروفچینی آن زحمات بسیاری متحمل شده بود. ولی متاسفانه دكتر معین با هر دو آنها اختلاف پیدا كرده و حتی با كتابفروشی زوار كارش به دادگستری كشیده و چاپ دوم " فرهنگ برهان قاطع" را كه كتابفروشی زوار آن همه برایش زحمت كشیده بود بر اثر ناراحتی و بروز اختلافات به كتابفروشی ابن سینا واگذار كرده بود. اما بر خلاف انتظار دكتر معین، كتابفروشی ابن سینا هم برای تجدید چاپ آن كتاب نفیس به طریق افست، از زینكهای ارزان قیمت استفاده كرده و كتاب به وضع بسیار نامطلوبی منتشر شده بود و دكتر معین هم از این جهت و هم از جهت پرداخت حق التالیف از هردو آنها ناراضی بود. دكتر معین تالیفات بسیاری داشت. در حدود پانزده سال قبل از این تاریخ هم كتاب " حافظ شیرین سخن" را توسط شركت طبع كتاب منتشر كرده بود. در كار خود متبحر و علاقه مند و بر خلاف بعضی از همكارانش بی ادعا و متواضع بود، و باز بر خلاف بعضی از همكاران خود، اصلا" در سیاست و بعضی از اموری كه خارج از رشته تخصص و علاقه اش بود دخالت نمی كرد. كار سرپرستی " لغت نامه دهخدا" كار سنگینی بود و این لغت نامه به همت او جزوه جزوه، هر جزوه در قطع رحلی باروكش كاغذی چاپ و منتشر می شد. معاون او آقای دكتر " سید جعفر شهیدی" و عده ای از اساتید و مدرسان دانشكده ها در رشته های مختلف با او همكاری می كردند و چون به كار خود اعتماد داشت، در عین بی ادعایی به كار خود می بالید و حق هم داشت. در ضمن اینكه خوش برخورد بود با كوچكترین ناملایمی از كوره در می رفت. از كثرت كار عصبی و زودرنج بود. هیچ تفریح و عادت و اعتیادی نداشت. خانواده دوست بود، از محل كارش در دانشگاه یا لغت نامه یكسر به خانه می رفت و پس از مختصر استراحتی به كار می پرداخت و تا پاسی از نیمه شب غرق در كتاب و مطالعه و تحقیق و تالیف و نوشتن بود. آرام صحبت می كرد. وقتی لبخند می زد و صدای خنده اش كمی بلند می شد، آدم خیلی خوشحال می شد كه او سرانجام لبخند به لب آورده یا خندیده است. هیچگاه دلش نمی خواست كسی از او دلگیر و ناراحت شود.»
آرا و گرایشهای خاص : دكتر محمد معین یكی از پژوهشگران موفق عصر حاضر به شمار می رود كه آثار ارزشمندی در حوزه ی تحقیقات ادبی ایران از خود به جای گذاشته است.این اندیشمند بر جسته كه نخستین دكتر در رشته زبان و ادبیات فارسی بود مجموعه ای از صفات انسانی و اخلاقی را دارا بود كه جمع آنها به ندرت در یك تن یافت می شود این خصوصیات از او انسانی بزرگ و پژوهشگری موفق ساخته بود.برجستگی دكتر معین در انجام تحقیقات و پژوهش های ادبی ناشی از عوامل گوناگونی است كه بخشی از آنها ریشه در نبوغ و استعداد فوق العاده او دارد و بخش دیگر ناشی از دقت و امانتداری و تلاش برای جستجوی روشمند حقایق علمی است. پشتكار فراوان، تواضع علمی، واقع بینی و عدم تعصب، داشتن روحیه همكاری، آشنایی با زبان های متعدد خارجی و زبانهای پهلوی و پارسی باستان، بهره گیری از روش تلفیقی در عرضه آثار ادبی، آشنایی با مراكز تحقیقاتی سایر كشورها و روحیه ی پژوهندگی او در موقعیت او نقش بسزایی داشته اند.اهمیت كار دكتر معین، تشخیص مهم ترین نیازها و اولویت های پژوهشی آن عصر بود كه به او در میان معاصرانش جلوه خاصی می داد. اصولا یكی از علل برجستگی او در عرصه پژوهش و تحقیق علمی، توجه ویژه اش به «مسئله تحقیق» بود. بررسی و شناسایی این دغدغه ها می تواند از یك طرف راهنمای سایر محققان و جوانان پژوهشگر در عرصه تحقیقات ادبی شود تا خود بتوانند مهم ترین مسائل پژوهشی را تشخیص دهند. و از دیگر سو ما را به دیدگاه پژوهشگران برجسته ادب فارسی درباره ی اصلی ترین مسائل و مشكلات مطالعات ادبی آشنا سازد دكتر معین به معنای واقعی كلمه، امین بود. اگر كلمه ای از شاگرد یا كسی می شنید حتی اگر گوینده با تلفظ غلطی ادا می كرد، دنبال درست آن كلمه می رفت و صحیح آن را ثبت می نمود، و نام گوینده را جزو منابع می آورد. به این طریق است كه در مقدمه فرهنگ معین ده ها نام ذكر شده و در نوشته های ایشان همیشه نام منابع را می توان دید.این امانت داری ادبی باعث شد كه علامه دهخدا وصیت نامه زیر را بنویسد و آنچه طی سی سال به صورت فیش تهیه كرده بود در اختیار دكتر معین قرار دهد بخشی از وصیت نامه علامه دهخدا:«دوست ارجمند من آقای دكتر معین، به ورثه خود وصیت می كنم كه تمام فیش ها را به او بدهند و ایشان با آن دیانت ادبی كه دارند (كه در نوع خود بی عدیل است) همه آنان را عیناً به چاپ برسانند ولو اینكه سراپا غلط باشد و هیچ جرح و تعدیل روا ندارند».«به ورثه خود وصیت می كنم كه تمام فیش های چاپ نشده لغتنامه را كه ظاهراً بیش از یك میلیون است و از الف تا یاء نوشته شده و یقیناً یك كلمه دیگر بر آن نمی توان افزود، به عزیزترین دوستان من آقای دكتر معین بدهید كه مثل سابق به چاپ برسانند و این زحمتی است جانكاه كه اقلاً معادل نصف تألیف است»
جوائز و نشانها : دكتر معین در دوران فعالیت خود نشانها و افتخاراتی را كسب كرد كه از آن جمله: نشان درجه دوم علمی در سال 1316، نشان درجه دوم علمی در سال 1321، نشان درجه دوم سپاس در سال 1327، نشان لژیون دونور، دریافت جایزه Tambour در سال 1322، دریافت نشان هنر و ادبیات از دولت فرانسه در سال 1340، دریافت نشان Order des palmes Academiques از ژنرال دوگل رئیس جمهور فرانسه هستند. پس از درگذشت دكتر معین ،در سال 1351 عنوان «استاد ممتاز» از طرف دانشگاه تهران به دكتر معین اعطا شد.
چگونگی عرضه آثار : دكتر محمد معین به زبانهای اوستایی، پارسی باستان، پهلوی، عربی، فرانسوی، انگلیسی، آلمانی، لاتینی و سانسكریت آشنایی داشت و در مسافرتهای متعدد از موسسات فرهنگ نویسی كشورهای دیگر مانند لاروس در پاریس و بروكهاوس در ویسبادن دیدار كرد و از نزدیك به روش كار آنان آشنا شد و در ملاقات با نویسندگان، شاعران، منتقدان و هنرمندان رشته های مختلف استفاده ها برد و یادداشتها برداشت و مدتی نیز در موزه های كشورهای مختلف(آمریكا، انگلستان، فرانسه، سویس، آلمان، هلند، ایتالیا، سوئد، فنلاند، روسیه و كشورهای دیگر) به مطالعه و تهیه یادداشت مشغول بود و پس از تهیه مواد اولیه كه بیش از نیمی از عمر پر بركتش را صرف تحقیق و تتبع در لغت فارسی كرده بود به تدوین فرهنگ فارسی كنونی كه به نام فرهنگ فارسی معین معروف است همت گماشت. قریب یك سوم جلد آخر آن رو به اتمام بود كه مصادف با بیماری او شد و ادامه آن به همت دوست و همكارش مرحوم دكتر سید جعفر شهیدی به پایان رسید. مقالات تالیفی دكتر محمد معین:مقالات وی در موضوع ادب، تاریخ ادیان، ایران دوره قبل از اسلام و عهد اسلامی، تاریخ ادبیات آثار باستان، علوم تربیتی و غیره در مجله های ایران: مهر، سخن، آموزش و پرورش، یغما، یادگار، دانش (تهران)، اطلاعات ماهانه، اطلاعات هفتگی، فرهنگ (مشهد)، ایران لیگ (بمبئی)، روزگار نو (لندن)، اشتار (پاریس)، آهنگ (دهلی)، آریانا (كابل) و نیر در سالنامه های پارس، ایران، جاوید، كارون (تهران) و یادنامه بیرونی (كلكته) به طبع رسیده و تعداد آنها بالغ بر 204 است

 

--------------------------------------------------------------------------------
آثار :
    1  "ستاره ناهید" یا "داستان خرداد و امرداد"
      ویژگی اثر : اثر تالیفی-چاپخانه شركت طبع كتاب، تهران1316
2  اردوایرافنامه
      ویژگی اثر : (در جزو یادنامه پورداود، مجلد اول چاپ و نیز جداگانه منتشر شده) تهران، 1325
3  اسم جنس-معرفه و نكره
      ویژگی اثر : اثر تالیفی-چاپ دوم از انتشارات كتابفروشی ابن سینا ،تهران 1341(شماره 5 از سلسله طرح دستور زبان فارسی)
4  اسم مصدر- حاصل مصدر
      ویژگی اثر : از انتشارات كتابفروشی زوار تهران ، 1331، چاپ دوم از انتشارات كتابفروشی ابن سینا تهران در سال 1341،(شماره دوم از سلسله انتشارات (طرح دستور زبان فارسی) )
5  اضافه
      ویژگی اثر : بخش نخست، شماره سوم از سلسله انتشارات (طرح دستور زبان فارسی) كتابفروشی زوّار تهران،1332، بخش دوم، تهران، 1339، چاپ دوم از طرف كتابفروشی ابن سینا تهران 1341
6  ایران از آغاز تا اسلام
      ویژگی اثر : ترجمه-تالیف دكتر ر.گیرشمن (از فرانسوی و انگلیسی) از انتشارات بنگاه ترجمه و نشر كتاب، تهران، 1336-چاپ دوم از انتشارات بنگاه ترجمه و نشر كتاب 1349(مجموعه ایرانشناسی ش 1)
7  برگزیده شعر فارسی (دوره طاهریان، صفاریان، سامانیان، آل بویه)
      ویژگی اثر : اثر تالیفی-ج 1 از انتشارات كتابفروشی زوار تهران 1331،چاپ دوم از انتشارات كتابفروشی زوار تهران 1334
8  برگزیده نثر فارسی(دوره های سامانیان و آل بویه)
      ویژگی اثر : اثر تالیفی-ج1،از انتشارات كتابفروشی زوار تهران 1332
9  برهان قاطع ( در 5 جلد)
      ویژگی اثر : تصحیح،تالیف محمد حسین بن خلف تبریزی ،به اهتمام دكتر محمد معین ،با مقدمه علی اصغر حكمت و علی اكبر دهخدا 4 مجلد از انتشارات كتابفروشی زوار ،تهران 1330-35 چاپ دوم 5 مجلد،از انتشارات كتابفروشی ابن سینا تهران ،1342
10  تحلیل هفت پیكر نظامی
      ویژگی اثر : اثر تالیفی-ج 1 ،از انتشارات دانشگاه تهران ش 596،1338
11  تصحیح كتاب "جامع الحمتین "
      ویژگی اثر : با همكاری پریوفسور كربن،تالیف ناصر خسرو مولف به سال 462 هجری قمری،شماره سه از «گنجینه نوشته های ایرانی» چاپ انستیتوی فرانسوی پژوهش های علمی در ایران 1332 ش/1953 م-این كتاب حائز جایزه فرهنگستان علوم وادبیات پاریس شده است
12  تصحیح كتاب" شرح قصیده فارسی خواجه ابوالهیثم احمد بن حسن جرجانی
      ویژگی اثر : با همكاری پریوفسور كربن،شماره 6 از «گنجینه نوشته های ایرانی » 1334 ش/1958 م
13  تصحیح كتاب" عبهرالعاشقین "
      ویژگی اثر : با همكاری پریوفسور كربن،تصنیف شیخ روزبهان بقلی شیرازی،شماره 8 از «گنجینه نوشته های ایرانی» 1337 ش/1958 م
14  تصحیح كتاب"شرح شطیحات شیخ روز بهان بقلی شیرازی"
      ویژگی اثر : با همكاری پریوفسور كربن، شماره 12 از «گنجینه نوشته های ایرانی» 1344 ش/1966 م
15  جوامع اشعار دهخدا
      ویژگی اثر : تصحیح
16  جوامع الحكایات و لوامع الروایات محمد عوفی
      ویژگی اثر : تصحیح-، تالیف سدالدین محمدعوفی، بخش اول از انتشارات دانشگاه تهران 342 ،1335.چاپ دوم از انتشارات كتابفروشی ابن سینا تهران 1340.(این مجلدازطرف آكادمی لنینگرادترجمه شده است
17  چهار مقاله نظامی عروضی
      ویژگی اثر : تصحیح-تالیف احمد بن عمرنظامی عروضی با تصحیح مجدد و شرح لغات و عبارات و توضیح نكات ادبی به كوشش دكتر محمد معین
18  حافظ شیرین سخن (در دو جلد)
      ویژگی اثر : اثر تالیفی-جلد اول، بنگاه پروین، تهران، 1319.
19  حواشی بر اشعار خاقانی
      ویژگی اثر : تصحیح
20  خسرو كواتان و ریدك وی
      ویژگی اثر : ترجمه-در مجله آموزش و پرورش سال 14 (تهران 1323) به طبع رسی
21  دانشنامه علایی(علم برین-الهیات)
      ویژگی اثر : تصحیح،تالیف ابن سینا ،به تصحیح دكتر محمد معین ،از انتشارات انجمن آثار ملی ،تهران 1331
22  دانشنامه علایی(منطق)
      ویژگی اثر : تصحیح،تالیف ابن سینا ،به تصحیح دكتر محمد معین،سیدمحمد مشكوه ،از انتشارات انجمن آثار ملی ،تهران 1331
23  روانشناسی تربیتی
      ویژگی اثر : ترجمه-روانشناسی تربیتی ترجمه از «علم النفس و آثاره فی التربیه و التعلیم» (عربی)تالیف علی الجارم و مصطفی امین (از انتشارات اداره فرهنگ خوزستان) چاپخانه ایرانشهر (اهواز) 1316
24  شاهان كیانی و هخامنشی در آثار الباقیه (در آموزش و پرورش سال 15 به طبع رسیده)
      ویژگی اثر : تهران، 1324
25  عبهرالعاشقین روزبهان بقلی شیرازی
      ویژگی اثر : تصحیح
26  فرهنگ بزرگ معین
      ویژگی اثر : شامل كلیه لغات متداول در فارسی كه مزایای زیر را دارا است. تاریخ استعمال كلمه در زبان فارسی، معانی حقیقی و مجازی، شواهد معانی-آثاری كه از استاد به چاپ نرسیده است و آماده طبع است
27  فرهنگ دستور زبان فارسی شامل: مباحث دستوری
      ویژگی اثر : آثاری كه از استاد به چاپ نرسیده است و آماده طبع است
28  فرهنگ فارسی
      ویژگی اثر : این اثر دارای مزایای چشمگیر و چند گونه است كه اهم آن ارائه وجه دستوری بیش از سیصد هزار ماده است. پیشنهاد تلفظهای لغت ها وكاربرد های متداول وعامیانه و فصیح آن نیز از برتریهای آن است.ج1 :آ-خ از انتشارات كتابفروشی امیركبیر ،تهران 1342 ج 2: د-كارنامه امیركبیر تهران 1343 ،ج 3 : كارنامه معلومه ،امیركبیر تهران 1345 ،ج3: معلی -ییلاق و تركیبات خارجی (ا-ی) امیركبیر تهران 1374ج5 : اعلام ،امیركبیر تهران 1345 ج6: اعلام ،امیركبیر تهران 1353
29  قاعده های جمع در زبان فارسی
      ویژگی اثر : اثر تالیفی-شماره اول از سلسله انتشارات (طرح دستور زبان فارسی). كتابفروشی زوّار، تهران،1331- این كتاب با تجدید نظر كامل در سال 1340 به عنوان «مفرد و جمع» از طرف كتابفروشی ابن سینا مجدداً طبع و منتشر شد
30  قطعه از بغستان
      ویژگی اثر : ترجمه مقاله -كنجكاوی های علمی و ادبی (مجموعه مقالات ) انتشارات دانشگاه تهران 1329
31  كتبیبه های پهلوی
      ویژگی اثر : ترجمه-(ترجمه از انگلیسی) به قلم استاد و.ب.هنینگ W.B.Henning از انتشارات مجله یغما، تهران، 1329
32  لغت نامه دهخدا
      ویژگی اثر : از سال 1334 تا 1345 نیز جزوه های لغت نامه دهخدا با نظارت و سرپرستی علمی و اداری دكتر معین منتشر شده است.
33  مجموعه اشعار دهخدا
      ویژگی اثر : تصحیح-به اهتمام دكتر محمد معین تهران 1332
34  مجموعه مقالات (در دو جلد)
      ویژگی اثر : اثر تالیفی
35  مزدیسنا و ادب پارسی ( در دو جلد)
      ویژگی اثر : اثر تالیفی-از انتشارات دانشگاه تهران،ش9 ،1326،چاپ دوم با تجدید نظر به عنوان مزدیسنا و ادب پارسی ،ج1، از انتشارات دانشگاه تهران ش553،1338
36  مفرد و جمع و معرفه و نكره
      ویژگی اثر : اثر تالیفی، از انتشارات دانشگاه تهران ش 497 ،1337 چاپ دوم ،مفرد و جمع ،از انتشارات كتابفروشی ابن سینا ،تهران 1340(شماره 5 از سلسله طرح دستور زبان فارسی )
37  یادنامه پورداوود
      ویژگی اثر : اثر تالیفی
38  یوشت فریان مرزبان نامه( به فارسی و روسی)
      ویژگی اثر : اثر تالیفی-چاپخانه مجلس، تهران، 1322-كتاب اخیر در مورد تایی آكادمی لنیگراد قرار گرفت


موضوع مطلب : مشاهیر ایرانی,
برچسب ها : www.118ba118.com,